Wałbrzych miasto wyzyskane

Wałbrzych miasto wyzyskane.

Skąd tytuł miasto wyzyskane? Uważam, ze termin Ziemie Odzyskane powinien być zastąpiony określeniem Ziemie Wyzyskane. Pierwszym etapem grabieży tych ziem, był demontaż przemysłu i infrastruktury przez Sowietów już w 1945 roku. Dotknięty tym został, przemysł chemiczny oraz infrastruktura kolejowa.

W dalszych latach grabież trwała nadal, ale już w formie lekko zawoalowanej. Na przykład całe wydobycie węgla jechało do ZSSR. Niezniszczone, inne zakłady miasta, pracowały na pełnych mocach produkcyjnych, ale ich nie modernizowano i w nie nie inwestowano. Nie modernizowano i nie inwestowano w infrastrukturę mieszkaniową, drogową, energetyczną, kolejową, gazową, itp., lub były to nakłady konieczne, aby takie infrastruktury nadal funkcjonowały.

W Dekadzie Gierka, pojawiły się jakieś perspektywy przed tymi ziemiami. Powstały nowe zakłady i modernizowano stare. Zaczęto modernizować układ drogowy. Powstawały nowe osiedla mieszkaniowe. Nie trwało to jednak długo.

W latach 90-tych ubiegłego wieku przystąpiono do masowego zamykania zakładów produkcyjnych i rozkradania ich majątków. W dalszym ciągu nie były modernizowane linie kolejowe, energetyczne, gazowe, wodociągi i drogi. Nie dokonywano znaczących remontów zasobów mieszkaniowych.

Większość zysków z produkcji przemysłowej tych terenów, była odprowadzana do budżetu centralnego. Władza sprawująca nadzór nad fragmentami Sowieckiej Strefy Okupacyjnej pod Tymczasowym Zarządem Polskim, wyprowadzała z tych ziem mienie i kapitał. Co w konsekwencji, doprowadziło do ich upadku.

Przedstawię Państwu przykład jak, z pełną premedytacją, zaplanowano i przystąpiono do wydobycia węgla z pokładów znajdujących się w Filarze Ochronnym pod Dzielnicą Nowe Miasto w Wałbrzychu. Kluczowym argumentem były zyski ze sprzedaży węgla. A uszkodzenia lub zniszczenia budynków i infrastruktury dla Wierchuszki, w tym Dyrekcji Kopalni Thorez i Wyższego Urzędu Górniczego były mało istotne.

Eksploatacja filara ochronnego “Nowe Miasto”.

Jak nie wiadomo o co chodzi, to chodzi o… kasę. Ale tu nie tylko chodziło o pieniądze. Oficjalnie, jak za moment zobaczymy, chodziło o dobro narodowe, którym były pokłady wyjątkowego węgla koksującego typu 34. W tle, wyniki ekonomiczne i dalsze funkcjonowanie kopalni Thorez. Los infrastruktury naziemnej, czyli budownictwa mieszkaniowego oraz instalacji gazowych i wodnych, był sprawą drugorzędną.

Projekt wydobycia węgla z Filaru Nowe Miasto.

Pojawia się projekt kopalni Thorez.

Co tam wyczytamy?

Uzasadnienie ekonomiczne

do projektu odbudowy filara ochronnego pod

„Nowym Miastem” przez Kopalnię „Thorez”

1. Uzasadnienie ogólne

Potrzeba wkraczania z eksploatacja na teren filara ochronnego pod „Nowym Miastem” podyktowana została następującymi względami:

Najbardziej wartościowe zasoby węgla koksującego zostały na kopalni „Thorez” już wybrane. Kopalnia w chwili obecnej prowadzi eksploatację w resztkach pokładów w polu centralnym oraz w filarze ochronnym dla szybu „Jan”. Roboty górnicze rozwijają się w polu wschodnim w kierunku partii uboższych. Chcąc zatem utrzymać wydobycie na dotychczasowym poziomie, a co najmniej zahamować spadek produkcji, zachodzi konieczność podjęcia eksploatacji w filarze ochronnym dla „Nowego Miasta”w którym uwięzione są zasoby cennego węgla koksującego typu 34. Należy specjalnie podkreślić, że uzyskanie uwięzionych w filarze ochronnym zasobów przemysłowych rzędu ok. 3,5 mln. ton węgla ma ogromne znaczenie ekonomiczne dla gospodarki narodowej, a to z uwagi na antyimportowy charakter przewidywanych efektów gospodarczych. Nawet ewentualne szkody górnicze które mogą powstać w wyniku projektowanej eksploatacji filara ochronnego, będą niewątpliwie niewielkim procentem uzyskanych wielkich korzyści ekonomicznych o znaczeniu państwowym.

2. Obliczenie przypuszczalnych nakładów na szkody górnicze jakie mogą powstać na skutek projektowanej odbudowy, przypadających na 1 tonę wydobycia.

Dla określenia wysokości nakładów na naprawę szkód górniczych w związku z projektowaną odbudową pod „Nowym Miastem” przyjmujemy dane na podstawie wyników otrzymanych z dotychczas prowadzonej eksploatacji w obrębie tego filara. Odbudowę górniczą w filarze ochronnym dla „Nowego Miasta” prowadzono w latach 1955-1964 i wydobyto 485 tys. ton zasobów. W tym okresie uszkodzonych zostało 116 budynków o łącznej kubaturze 341.890m3 oraz miało miejsce 7 awarii gazociągów. Dotychczas wyremontowano 94 budynki oraz wszystkie awarie gazociągów kosztem 8.828 tys. zł. Remontu wymaga 22 budynki na przewidywaną sumę 1.875 tys. zł.

Łączne nakłady poniesione i przewidywane wyniosą więc:

8.828 + 1.875 = 10.703 tys. zł co przy wydobytych zasobach daje obciążenie:

10.703.000/ 485.000 = 22 zł za tonę

Takie obciążenie na 1 tonę wydobycia przyjmuje się w związku z projektowaną odbudową w filarze ochronnym pod „Nowym Miastem”.

3. Analiza opłacalności

Cenę 1 tony węgla koksującego równą 720 zł. oraz koszt produkcji 1 tony węgla z uwzględnieniem nakładów inwestycyjnych, eksploatacyjnych, kapitalnych remontów i szkód górniczych równy 590 zł. przyjęto na podstawie szczegółowego wyliczenia w uzasadnieniu ekonomicznym zawartym we wniosku na odbudowę filara ochronnego pod „Starym Miastem”. Należy tu podkreślić iż przyjęty koszt 1 tony węgla równy 590 zł. Będzie nawet zawyżony, gdyż w projekcie na eksploatację w filarze ochronnym pod „Starym Miastem” przewiduje się wybieranie węgla na podsadzkę pneumatyczną, , podczas gdy w filarze ochronnym pod „Nowym Miastem” – na zawał.

Ogólna wartość 3,5 mln ton zasobów przemysłowych wynosi:

3,5 mln. x 720 = 2.520 mil. zł.

Koszt wydobycia 3,5 mln. Ton wynosi:

3,5 mln. X 590 = 2.065 mln. zł

Opłacalność eksploatacji wynosi:

2.520 – 2.065 = 455 mln. zł

Powyższe uzyskane efekty z przeprowadzonej analizy uzasadniają jej celowość pod względem ekonomicznym.

Kopalnia Węgla Kamiennego „Thorez”
Przedsiębiorstwo Państwowe
w Wałbrzychu

DYREKTOR
mgr. inż. Józef Osmęda

455mln. zł cena za uszkodzenie infrastruktury, najnowszej w tamtym okresie, dzielnicy miasta. Fakt, był to bardzo znaczący zysk. Węgiel koksujący typu 34, w cenach dzisiejszych, stoi powyżej 200 USD za tonę. Co przy obecnej cenie dałoby zysk 2,5 mld. zł. Czy więc, przy takim dochodzie, liczyła się dla nich, ta dzielnica miasta?

Orzeczenie Urzędu Górniczego.

Okręgowy Urząd Górniczy w Wałbrzychu ul. Lotników 1 Tel. 31-09

Wałbrzych, dnia 21 grudnia 1965r.

L. dz. 14/19/65/Gd/Żb.

Według rozdzielnika

W załatwieniu wniosku kopalni „Thorez” w Wałbrzychu z 22 października 1965r. znak Kp. 3/15140/65 o zezwolenie na eksploatację pokładów węgla w filarze ochronnym „Nowe Miasto” w Wałbrzychu – Okręgowy Urząd Górniczy w Wałbrzychu na podstawie par. 19 ust. 1 Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia18.4.1963 r. w sprawie górniczych filarów ochronnych ( Dz. U nr 18 poz. 98 z dnia 27 kwietnia 1963 r.)

orzeka

zezwala się kopalni „Thorez” w Wałbrzychu na eksploatację w pokładzie 72 w obrębie filara ochronnego ustanowionego dla dzielnicy „Nowe Miasto” w Wałbrzychu w sposób następujący:

1. odnośnie zakresu i warunków technicznych prowadzenia robót górniczych
a. eksploatacja prowadzona będzie szerokim frontem od poz. -170 dwuskrzydłowo, rozpoczynając od linii przekopu 5aW,
b. eksploatacja uruchomiona będzie kolejno od ścian I-szych do IV-tych z wyprzedzeniem nie przekraczającym 40 – 50m,
c. miesięczny postęp ścian w każdym skrzydle musi wynosić co najmniej 20m z zachowanie prostolinijności ścian,
d. na ścianie IIIa po przekroczeniu odległości 250m a na ścianie IVa po przekroczeniu 100m na zachód od przekopu 5aW należy stosować pełną, suchą podsadzkę, wykonywana pneumatycznie,
e. eksploatacja będzie prowadzona bez zakłóceń, tzn. bez zatrzymywania się w jednym miejscu i wybieranie będzie czysta (bez pozostawiania pni).

2. Odnośnie zasad i sposobu wykonywania szczegółowego nadzoru nad tymi robotami zobowiązuje się:
a. kierownika ruchu zakładu względnie naczelnego inżyniera w razie nieobecności kierownika ruchu zakładu do osobistego kontrolowania stanu robót górniczych w filarze co najmniej raz w ciągu miesiąca,
b. kierownika robót górniczych do prowadzenia takich kontroli w okresach dwutygodniowych,
c. kierownika działu mierniczego kopalni „Thorez” do prowadzenia kontroli robót co najmniej raz w miesiącu,
d. kierownik ruchu zakładu nakaże założenie książki kontroli w której osoby kierownictwa i dozoru ruchu będą wpisywać zauważone usterki i niezgodności wprowadzeniu robót zwracając szczególną uwagę na jakość podsadzki ściany IIIa i Iva. Ponadto muszą być przestrzegane warunki pod jakimi udzielone zostało zezwolenie na eksploatację w przedmiotowym filarze a ponadto wszystkim miesięczny postęp ścian nie może być mniejszy niż 20m.

3. Odnośnie obowiązków stron w zakresie prowadzenia obserwacji skutków szkód górniczych i wymiany informacji oraz podejmowanych środków niezbędnych do zabezpieczenia chronionych obiektów:
a. dział mierniczy kop. „Thorez” w okresach kwartalnych dokonywać będzie pomiarów obniżeń gęstej sieci reperów niwelacyjnych rozmieszczonych wzdłuż wszystkich ulic dzielnicy Nowego Miasta, ponadto należy prowadzić pomiary odkształceń na dwu liniach obserwacyjnych i wzdłuż rozciągłości warstw
b. wyniki obserwacji powierzchni będą przesłane do wiadomości tut. Urzędu oraz zainteresowanym użytkownikom chronionych obiektów w terminie 14 dni po dokonaniu pomiarów,
c. zobowiązuje się właścicieli chronionych obiektów kopalni „Thorez” do kontrolowania stanu technicznego obiektów znajdujących się w obrębie przedmiotowego filara. Kontrola ta zgodnie z zaleceniami ekspertów przeprowadzana będzie raz w miesiącu, a usuwanie ewentualnych poważnych uszkodzeń będzie wykonane w trybie awaryjnym przez Brygadę Szkód Górniczych kp. „Thorez” oraz M.P.R.B. z funduszu szkód górniczych zgodnie z obowiązującymi przepisami.
d. kopalnia „Thorez” zleci opracowanie ekspertyz budowlanych na obiekty:

1. Szpital Miejski nr 1
2. Szkołę podstawową nr 23 położoną przy ul. A. Struga
3. zespół budynków położonych przy ulicy Namysłowskiego

ekspertyzy powinny być opracowane w takim terminie by wykonanie ich zaleceń można było zrealizować przed rozpoczęciem eksploatacji mającej wpływ na w/w obiekty. Odpisy ekspertyz należy przedłożyć tut. Urzędowi M.P.R.B. w Wałbrzychu do końca kwietnia 1966 r.
e. kopalnia „Thorez” partycypować będzie w kosztach wymiany przewodów wodociągowo-kanalizacyjnych i gazociągowych jako robót profilaktycznych w oparciu o orzeczenia Okręgowej Komisji D/s Szkód Górniczych.

Niniejsza decyzja nie zwalnia Kopalni „Thorez” od obowiązku objęcia planowanej eksploatacji w obrębie przedmiotowego filara w planie ruchu względnie dodatku do planu ruchu.

Od niniejszej decyzji przysługuje prawo odwołania do Wyższego Urzędu Górniczego w Katowicach przez Okręgowy Urząd Górniczy w Wałbrzychu w ciągu 14 dni od daty doręczenia.

Uzasadnienie

Na podstawie danych przedstawionych we wniosku kopalni a w szczególności na podstawie ekspertyzy górniczej, zespołu ekspertów AGH dotyczącej eksploatacji pokładu 72 w filarze „Nowe Miasto” z grudnia 1961r., lutego 1965r. i opinii o projekcie eksploatacji z września 1965r. oraz ekspertyzy budowlanej z lutego 1958r. Ustalono, że eksploatacja pokładu 72 w rejonie filara ochronnego „Nowe Miasto” może być prowadzona w oparciu o wyniki dotychczasowych obserwacji skutków odbudowy pokładu 72 i 73 w granicach przedmiotowego filara – ustalono, że przewidywane wpływy robót górniczych w pokładzie 72 w obrębie filara ochronnego mieszczą się w granicach wielkości dopuszczalnych odkształceń dla obiektów kategorii II i III. Na prowadzenie eksploatacji pokładu 72 w granicach przedmiotowego filara wyraziło zgodę Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Wałbrzychu pismem z dnia 15 grudnia 1965r. znak GKO-II-16/65 oraz Zakłady Gazownictwa Okręgu Wałbrzyskiego w Wałbrzychu pismem z dnia 1 grudnia 1965r. znak TI/8-369/65.

Usuwanie ewentualnych szkód górniczych w rejonie filara „Nowe Miasto” będzie gospodarczo uzasadnione i szkody takie nie spowodują zmian charakteru chronionych obiektów.

Przez eksploatację w obrębie przedmiotowego filara osiągnięte zostanie utrzymanie obecnego stanu wydobycia cennego węgla koksującego typu 34.

Dyrektor Okręgowego Urzędu Górniczego w Wałbrzychu M. Brzeziński

Rozdzielnik:
1. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej
2. Dyrekcja kopalni „Thorez’ w Wałbrzychu
3. O.U.G. w Wałbrzychu

Do wiadomości:
1. Wojewódzka Rada Narodowa Wrocław
2. Dś.Z.P.W.
3. W.U.G – Katowice Departament Miernictwa i Wierceń
4. W.U.G – Katowice Departament Górnictwa
5. Zakłady Gazownictwa Okręgu Wałbrzyskiego

Powyżej, widzimy zgodę Urzędu Górniczego na tą dewastację. I rozpoczyna się eksploatacja pokładu 72. Budynki zaczynają pękać. W mieszkaniu mojego dzieciństwa Świerczewskiego 75, w pewnym momencie powstała pionowa szczelina, na 2 cm. Można w nią było rękę włożyć. Ten budynek związano siecią ściągów i zewnętrznych ceowników i przetrwał. Ale kilkanaście innych w tej dzielnicy nie miało takiego szczęścia i je wyburzono.

Nie dotyczyło to tylko dużych kamienic. Poniżej mamy mały budynek pościągany ściągami.

Katastrofa zmuszająca do wyburzeń, dotknęła kilu kamienic.

Na Fot 10 zaznaczyłem budynki, które zostały wyburzone.

Kamienica narożna ulic Paderewskiego i Pietrusińskiego. Była to bolesna strata dla komuny, bo w tym budynku zlokalizowana była Centrala Radiowęzła dla głośników, tak zwanych kołchoźników.

Kamienica narożna Paderewskiego i Kubeckiego oraz ulicy Staszica.

Do tego część pierzei Piłsudskiego, kamienice z dużymi mieszkaniami. Mieściła się tam tez duża przychodnia dentystyczna.

Ul. Orzeszkowej

Fot 13 Harmonogram biegu ścian w filarze ochronnym Nowe Miasto. to praktycznie plan wydobycia. Widzimy tu, harmonogram na lata 1965 do 1977 roku. Można napisać, że przecież im się udało, nie runęły wszystkie budynki Nowego Miasta. Nie runął budynek I Liceum Ogólnokształcącego, o który się najbardziej bali. Czy więc nic się nie stało? Stało się, 90% budynków uległo mniejszym lub raczej większym uszkodzeniom. Można to wyczytać, chociażby z “Wałbrzych Nowe Miasto Wytyczne konserwatorskie do programu rewitalizacji” przygotowanego przez Instytut Dziedzictwa Narodowego 2017.

Wcześniej, wstawiłem wzmianki z tego raportu przy przykładowych obiektach. Jeżeli ktoś chce się dokładniej zapoznać z tym opracowaniem, to podaję link

Dzielnica przeznaczona na straty.

I naraz okazuje się, że ta dzielnica, przeznaczona na straty, okazuje się być:

• perłą modernizmu
• polskim Paryżem
• zabytkiem

Czyżby ktoś się obudził? Nie. Te hasła potrzebne były, aby przykryć obraz nędzy i rozpaczy, styropianem i świeżą farbą. Ale na to, potrzebne były pieniądze. Nie przyszły z Warszawy. Wałbrzych załapał się na programy unijne.

“Program rewitalizacji miasta Wałbrzycha na lata 2016-2025” współfinansowany jest ze środków Unii Europejskiej, w ramach Programu Pomoc Techniczna 2014-2020.

Podsumowanie.

Powyższy artykuł powstał na podstawie dokumentów z Archiwum Państwowego we Wrocławiu Oddział w Kamieńcu Ząbkowickim. To co tu pokazałem, to tylko ułamek dokumentów. Jest tam o wiele więcej dokumentów, w tym przekroje oraz plany pokładów w tym rejonie. Bardzo wiele ciekawych informacji dotyczących górnictwa w Wałbrzychu.

Celowo publikuję ten artykuł po Barbórce, aby nie deprecjonować tego święta. Ale czym było “czarne złoto” dla Wałbrzycha, a wcześniej Waldenburga?

Szczęściem czy przekleństwem?

Coraz bardziej przekonany jestem, że tym drugim. Złotem, które zamieniło się w pył i czar prysnął. Pozostały tylko wspomnienia “dobrobytu”, ale i ciężkiej pracy górników, śmierci i chorób wielu z nich.