ŁADOWANIE

Wpisz aby wyszukać

Najnowsze Tajemnice Technika

Schron Capitol w Wałbrzychu kompendium ignorancji

Podziel się

Kompendium ignorancji dlaczego?

Samorządy, powinny być zobowiązane do zapewnienia tak zwanych “planów samoobrony gminy” i “miejsc ukrycia, dla jej mieszkańców”. Czy tak jest?

Obrona Cywilna w Polsce w chwili obecnej nie istnieje. To, że wam mówią, że Straż Pożarna wytypowała miejsca ukrycia dla ludności cywilnej i to zapewni wam jakiekolwiek bezpieczeństwo, jest wierutną bzdurą. Ktoś powie, że to ja piszę bzdury? A więc proszę zobaczyć co pisze “Serwis Samorządowy PAP”.

“Na 3971 obiektów zgłoszonych przez samorządy jako miejsca przeznaczone do schronienia się ludności na wypadek zagrożenia tylko w stosunku do 947 z nich stwierdzono, że dają one szansę bycia uznanym za schrony. Przy czym żaden obiekt nie spełnia wszystkich funkcji – powiedział doradca ministra MSWiA ds. doradztwa strategicznego w zakresie ochrony ludności i obrony cywilnej dr Dariusz Marczyński.”

Serwis Samorzadowy PAP 16.09.2025

Przed i podczas II Wojny Światowej, powstało w Waldenburgu kilkadziesiąt schronów przeciwlotniczych. Były to schrony dla konkretnych obiektów administracji zarządzania miastem i powiatem. Schrony w zakładach pracy i kopalniach. Ale także, dla ludności cywilnej.

Czy w obecnych czasach mieszkańcy Wałbrzycha, mają się gdzie ukryć w razie ataku lotniczego, choćby dronów? Niestety nie.

Ale istnieje coś takiego, jak “Fundusz bezpieczeństwa i Obronności”.  Jest na nim 30 mld zł z KPO, między innymi na schrony.

Czy zatem Gmina Wałbrzych, która tak chętnie pozyskuje fundusze zewnętrzne, nie może zawalczyć o środki z tego funduszu, choćby na jeden schron dla ludności cywilnej? Tym bardziej, że mamy jego plany i wystarczy sprawdzić, w jakim stopniu Niemcy go wybudowali.

Niestety, w tej gminie ignoruje się ludzi dobrej woli, którzy troszczą się o dobro wspólne lub zadają niewygodne pytania. Urzędnicy uważają mieszkańców gminy, za swoich poddanych, którzy mają tylko słuchać i wykonywać, to co mówi i zrobi “władza”. Pomyliły im się pojęcia reprezentowania i dbania o dobro wspólne, z prawem władców feudalnych.

Schron Capitol.

Fot 1. Schron Capitol w Wałbrzychu - całość CAW
Fot 1. Schron Capitol w Wałbrzychu - całość CAW

W centrum Wałbrzycha mamy, zaprojektowany i prawdopodobnie w dużym stopniu wybudowany, niemiecki schron przeciwlotniczy, któremu nadano nazwę Capitol.

Skąd taka nazwa? Od kina Capitol obok obiektu.

Fot 2. Kinoteatr Capitol Waldenburg zbiory autora
Fot 2. Kinoteatr Capitol Waldenburg zbiory autora

Przedstawię tu ten schron. Być może nie jest on w całości ukończony. Patrząc jednak na plany techniczne, które pokażę za moment widać, że w tym obiekcie jest potencjał. Może się okazać, iż ukończono budowę na pewnych odcinkach, a na innych są tylko surowe chodniki. Trzeba to jednak sprawdzić, a następnie przygotować do wykorzystania w obecnych czasach.

W czasie pokoju, może w nim być Podziemna Trasa Turystyczna jako element zwiedzenia miasta. A w czasie wojny, schron przeciwlotniczy dla ludności.

Tytułem wstępu.

Fot 3. 1 str. zgłoszenia prac w II LO autor
Fot 3. 1 str. zgłoszenia prac w II LO autor
Fot 4. 2 str. zgłoszenia prac w II LO autor
Fot 4. 2 str. zgłoszenia prac w II LO autor

Od 2010 roku włączyłem się w badania Podziemi Góry Parkowej w Śródmieściu Wałbrzycha.

Wcześniej bardzo mocno interesował mnie ten teren, z uwagi na podniesione tło promieniowania radiacyjnego, co mogłem zobaczyć na przyrządach, w trakcie lekcji Przysposobienia Obronnego, które mieliśmy w Parku Sobieskiego, podczas mojej nauki w Technikum Energetycznym.

Wspólnie z nieżyjącym już Jerzym Rostkowskim prowadziliśmy badania terenu samego schronu Capitol, jak i innych miejsc w II Liceum oraz obok. Niestety wtedy, przyrządy lub wiedza fachowa personelu firmy, która wykonywała pomiary geofizyczne – zawiodły.

Pragnę tu nadmienić, że badania były sponsorowane przez Gminę Wałbrzych. W momencie gdy Roman Szełemej został komisarzem, wszystkie środki zostały zablokowane i badań nie kontynuowano. Byłem na spotkaniu, razem z Jerzym Rostkowskim i Romanem Szełemejem.  Roman Szełemej powiedział, że jego nie interesuje ten temat i miasto nie da obiecanych środków na badania Capitolu.

Dziwnym trafem, kilka miesięcy później pojawiły się pieniądze, na rewitalizację Parku Sobieskiego. W wielu “ciekawych” miejscach, zainstalowano kamery monitoringu. Jedna z kamer, w swym obszarze ma górne boisko, gdzie jest wyjście ucieczkowe ze schronu Capitol. Może to przypadek? Chciałbym w to wierzyć.

Pokażę, co wiem o tym schronie.

Fot 5. T. Jurek oprowadza po schronie Capitol autor E. Węgrzyn
Fot 5. T. Jurek oprowadza po schronie Capitol autor E. Węgrzyn

Większości osób schron Capitol, kojarzy się tylko z dostępnym fragmentem, na terenie II Liceum Ogólnokształcącego. Ten fragment jest najlepiej zbadany i udokumentowany. Choć nie do końca.

Na prośbę dyrekcji II LO miałem okazję jako “czynnik społeczny” i w czynie społecznym, oprowadzać po tym fragmencie schronu, zarówno mieszkańców Wałbrzycha, jak i turystów spoza miasta. Podczas świąt 11 listopada, uroczystości szkolnych, czy też w cyklicznych sobotnich dni otwartych.

A więc co tam jest?

Fot 6. Fragment planu schronu Capitol za II LO CAW
Fot 6. Fragment planu schronu Capitol za II LO CAW

Na oryginalnym niemieckim planie Fot 6, ten fragment wygląda tak.

Fot 7. Schron za Szkołą T.P.D. Wałbrzych CAW
Fot 7. Schron za Szkołą T.P.D. Wałbrzych CAW

Na planie Fot 7 sporządzonym przez kapitana Niewęgłowskiego z LWP w 1949 r., widzimy dostępne fragmenty schronu. Skoro powstał ten plan, to kapitan Niewęgłowski musiał być w narysowanych przez siebie chodnikach. Nie ustrzegł się kilku błędów. Dlaczego?

Fot 8. Schron za Szkołą T.P.D. Wałbrzych - różnice CAW
Fot 8. Schron za Szkołą T.P.D. Wałbrzych - różnice CAW

Tak doświadczony mierniczy wojskowy, nie zauważył trzech toalet? Do tego nie oznaczył wszystkich fragmentów w obudowie ceglanej (zaznaczone liniami w kolorze czerwonym). Do tego nie ma na planie chodnika technicznego (zaznaczony kolorem żółtym). W nim ułożone były szyny i wagonikami wywożono urobek. Dlaczego Niemcy go zasypali? A może to nie Niemcy, lecz ktoś inny, pomiędzy majem 1945 roku, a rokiem 1949? Musimy, też zauważyć, że w 1949 roku nie ma jeszcze zawału (zaznaczony na brązowo).

Fot 9. Sztolnia techniczna II LO w Wałbrzychu fot. autor
Fot 9. Sztolnia techniczna II LO w Wałbrzychu fot. autor

Tu, Fot 9 widoczny wlot tunelu technicznego.

Fot 10. Wyjście ucieczkowe schron Capitol fot. autor
Fot 10. Wyjście ucieczkowe schron Capitol fot. autor

Na Fot 10, mamy wyjście awaryjne, po schodach na górnym boisku. Kto wykonał tę płytę, skoro oryginalnie miało to wyglądać inaczej. Patrz Fot 11 poniżej.

Fot 11. Przekrój pionowy przez wyjście ucieczkowe schron Capitol CAW
Fot 11. Przekrój pionowy przez wyjście ucieczkowe schron Capitol CAW

Kapitan Niewęgłowski na planie, narysował dwa odcinki biegów schodowych. Należy więc domniemywać, że nie wybudowano budki nad wyjściem. I ktoś, to zabezpieczył betonową płytą z włazem.

Jak można udostępnić ten fragment schronu? Najłatwiej, odkopując sztolnię techniczną. Bo, że ona istnieje, jestem pewien. Otrzymamy dostęp do dużo większej powierzchni niż obecnie. Czy jest opłacalnym usunięcie zawału? Uważam, że tak.

Poniżej niedostępne fragmenty schronu za zawałem.

Fot 12. Chodnik poprzeczny i toalety schron Capitol fot. Stowarzyszenie Historyczne Sudety
Fot 12. Chodnik poprzeczny i toalety schron Capitol fot. Stowarzyszenie Historyczne Sudety
Fot 13. Toalety schron Capitol fot. Stowarzyszenie Historyczne Sudety
Fot 13. Toalety schron Capitol fot. Stowarzyszenie Historyczne Sudety

To nie wszystko. Przechodzimy dalej.

Fot 14. Zdjęcie lotnicze z zaznaczonymi wejściami schronu Capitol zbiory autora
Fot 14. Zdjęcie lotnicze z zaznaczonymi wejściami schronu Capitol zbiory autora
Fot 15. Prezentacja schronu Capitol na zdjęciu lotniczym plansza wewnątrz schronu w II LO
Fot 15. Prezentacja schronu Capitol na zdjęciu lotniczym plansza wewnątrz schronu w II LO

Ktoś powie – więcej nic nie ma, oni tylko zaczęli budować.

Na powyższych Fot 14 i Fot 15 widzimy, gdzie miały być inne wejścia. Czy zatem są widoczne ślady, aby tam coś budowano?

Fot 16. Zaznaczone istotne miejsca na planie schronu Capitol autor
Fot 16. Zaznaczone istotne miejsca na planie schronu Capitol autor

Zaznaczyłem na planie Fot 16 miejsca, o których coś wiemy.

Fot 17. Zabezpieczenie nad chodnikiem schronu Capitol fot. autor
Fot 17. Zabezpieczenie nad chodnikiem schronu Capitol fot. autor

Co widzimy na Fot 17? Jest to miejsce oznaczone nr 1 na Fot 16, na ścieżce prowadzącej do Harcówki, pomiędzy II LO, a Wodociągami. W tym miejscu przebiega jedno z ramion schronu Capitol. Dlaczego wyprowadzono biegnącą z góry w rurach, kanalizację deszczową, na powierzchnię i dodatkowo zabezpieczono w tym miejscu ścieżkę kostką brukową? Nie jest to dzieło niemieckie lecz współczesne. Jaki z tego wniosek? Ktoś ma wiedzę i pełną świadomość, że poniżej jest chodnik schronu. Inaczej, by tego nie wykonano.

Fot 18. Prace badawcze GBJR 2020 rok fot. autor
Fot 18. Prace badawcze GBJR 2020 rok fot. autor

W roku 2010 pewna firma z Krakowa, robiła w tym miejscu badania radarowe. Niestety wyników nie było. Niby sprzęt się zepsuł. Byłem przy tych badaniach w ekipie Jerzego Rostkowskiego.

Fot 19. Zamurowane wejście w Wodociągach fot. Sławomir Podlaszewski
Fot 19. Zamurowane wejście w Wodociągach fot. Sławomir Podlaszewski

Kolejne miejsce, oznaczone numerem 2 na Fot 16. Betonowa ściana oporowa zbocza przy placu Wodociągów, widoczne zamurowane wejście do schronu. Miejsce to widzimy też na Fot 14.

Fot 20. Plan ukryć przeciwlotniczych ul. Stalina Wałbrzych
Fot 20. Plan ukryć przeciwlotniczych ul. Stalina Wałbrzych

Na powyższym Fot 20, z pierwszych lat powojennych, mamy zaznaczone wejścia do schronu Capitol. Wejście za Szkołą T.P.D. (II LO) oraz wejście za obecnym Starostwem powiatowym. Czy w tamtych czasach, ktoś pozwolił by sobie na zaznaczanie wejść do ukrycia przeciwlotniczego, gdyby one nie istniały? Myślę, że to retoryczne pytanie.

Na Fot 14 widać też, jaśniejsze naruszone zbocze za Starostwem.

Fot 21. Plac zabaw przy kinie Capitol z zaznaczonym wejściem autor
Fot 21. Plac zabaw przy kinie Capitol z zaznaczonym wejściem autor

Wejście nr 5 z Fot 16, miało być po prawej stronie obecnego Pomnika górników. Co ciekawe, widzimy w przekroju dwa chodniki schronu Capitol oraz na końcu, inny chodnik, o kształcie chodnika górniczego.

Fot 22. Przekrój pionowy jednego z wejść schronu Capitol przy pomniku CAW
Fot 22. Przekrój pionowy jednego z wejść schronu Capitol przy pomniku CAW

Dlaczego wejścia po prawej i lewej stronie niemieckiego placu zabaw zniknęły? Ponieważ już w 1946 roku odsłonięto Pomnik Bohaterów Armii Czerwonej i Wojska Polskiego. I jak to w takich przypadkach bywa, zniwelowano (ukryto) ślady niemieckich robót. Miejsce miało być świadectwem nowego porządku.

Świadkowie, mówili, że zaraz po wojnie, w tych chodnikach były szyny i wagoniki.

Fot 23. Odsłonięcie Pomnika Bohaterów Armii Czerwonej i Wojska Polskiego 1946 fot. polska-org
Fot 23. Odsłonięcie Pomnika Bohaterów Armii Czerwonej i Wojska Polskiego 1946 fot. polska-org

Wejściami przy pomniku, bardzo interesował się Ludwik Krzyścin. Osoba znana w kręgach górniczych oraz służb specjalnych. Ludwik twierdził, że w głębi, za pomnikiem, są jakieś laboratoria chemiczne. Czy miał informacje, których nie chciał zdradzić? Może tak, a może nie.

A za pomnikiem mamy…

Fot 24. Jeden z pokładów górniczych w rejonie schronu Capitol zbiory autora
Fot 24. Jeden z pokładów górniczych w rejonie schronu Capitol zbiory autora
Fot 25. Przekrój pionowy kopalnia Wolność w Kowarach
Fot 25. Przekrój pionowy kopalnia Wolność w Kowarach

Dla uzmysłowienia sobie, jaki potencjał dla ukrycia ludności mamy w centrum Wałbrzycha, nie patrząc tylko na schron Capitol, wstawiam te dwa plany Fot 24 i 25. Na pierwszym jeden z pokładów górniczych w tym rejonie. Ten akurat jest poniżej i jest zalany. Ale cała góra Parkowa to wyrobiska starych kopalń: Conrad, Johanes, Graf Schweinitz, Luise Augusta, Herman. Góra w środku, wygląda prawie identycznie jak ta z Kowar na Fot 25.

Każda z tych kopalń fedrowała na różnych poziomach. Góra Parkowa w środku jest dziurawa jak przysłowiowy, ser szwajcarski.

Linki do materiałów z moim udziałem.

Nie chodzi tu o jakąś autoreklamę, po prostu pokazuję co robiłem. Często z pomocą przyjaciół. Miałem i mam, pełną świadomość potencjalnych zagrożeń w tym odcinku schronu. Mój nieżyjący już przyjaciel dr Jerzy Kosmaty, wiedział o nich wszystko i wiedzę tą mi przekazał. Potwierdził to, też inny inżynier nadzoru górniczego. Tak więc nigdy nie naraziłem nikogo ze zwiedzających na jakiekolwiek zagrożenie.

Tajemnice Góry Parkowej wykład w II LO.

Sztolnie Capitol i inne tajemnice Parkowej Góry. Tajemniczy kompleks mógłby przyciągać turystów jak magnes – zdjęcia.

Uznanie autorstwa – utwór należy odpowiednio oznaczyć, podać link do licencji i wskazać jeśli zostały dokonane w nim zmiany.

5 1 oceń
Ocena
Tomasz Jurek

Jestem pasjonatem historii i eksploratorem. Od wielu lat, poznaję i staram się wyjaśnić - tajemnice Dolnego Ślaska. Przyszedł czas, aby udostępnić tę wiedzę innym.

  • 1
Subskrybuję i wyrażam zgodę na pobranie moich danych - adres e-mail
Powiadom o
guest

8 Komentarze
najstarszy
najnowszy
StArt
StArt
4 października 2025 09:03

Świetny wstęp do tematu! Tyle tylko, że sam temat wydaje się być bardzo niewygodny dla wszystkich włodarzy miasta od 1945 roku. I nie wierzę, że to przypadek. Nie wierzę też, że rzecz nie została zinwentaryzowana tuż po wojnie, innym pytaniem jest: “na ile dokladnie i dla kogo, które informacje były jawne?”. Na to pytanie odpowiedzi nie poznamy nigdy, choć możemy się jej domyślać. Inna rzecz mnie frapuje. Skoro Rosjanie nie wywieźli zawartości Szubienicznej Góry, tak, jak to czynili z innymi instalacjami z Waldenburga, to są tylko dwie możliwości. Pierwsza – nie wiedzieli o niej. I druga – nie byli w… Czytaj więcej »

Sceptyk
Sceptyk
25 października 2025 12:15

Witam! Temat góry parkowej nie daje mi spokoju… Dotychczasowe działania podejmowane kolejno przez: Rosjan, polskich komunistów czy post-komunistyczną oraz obecną władzę miasta utwierdzają mnie silnie w przekonaniu, że ktoś jest wciąż w pełni świadomy skali problemu związanego z obiektem dawnego laboratorium i za wszelką cenę stara się go ukryć przed opinią publiczną. Problem wydaje się wciąż aktualny, bo miasto cały czas kontroluje dostęp do obiektu, nie pozwala na żadne prace związane z eksploracją, zataja plany oraz zdecydowało się monitorować kamerami zabezpieczone i zasypane wejścia. Niepokojący wydaje się fakt, że w laboratorium zamontowano aż dwa cyklotrony, zatem zakres możliwości pozyskiwania plutonu… Czytaj więcej »

Czesław
Czesław
9 listopada 2025 22:04
Odpowiedź do  Sceptyk

Gdyby w Górze był pluton-239, ustawiłaby dluga kolejka chętnych do utylizacji, czytaj pozyskania. Jeszcze dopłacili by miastu i państwu wagon milionów za koncesję.
Pozdrawiam .

speedow
speedow
15 lutego 2026 17:41

Mam tutaj u siebie podobny przypadek . Wiem gdzie jest schron jest zasypany , można było by go odkopać i zrobić atrakcje .. ale chybatutaj w Anglii są takie same problemy jak tam z tym że tu robili to Anglicy a nie Niemcy maskując wszystko … w moim mieście produkowano silniki Merlin do huragaanow I spitfierow a również główny węzeł kolejowy plus produkcja amunicji i czołgów … potężne zakłady które istnieją do dziś chociaż już nie aż tak wielkie

8
0
Co myślisz? Proszę o komentarz.x